De aarde: wat maakt onze blauwe planeet bijzonder?
De derde planeet vanaf de zon is de enige wereld waarvan we weten dat er leven bestaat. Oceanen bedekken 71 procent van het oppervlak; vloeibaar water, een zuurstofrijke atmosfeer en een wereldwijd magnetisch veld maken onze blauwe planeet bijzonder.
Kerngegevens
- Diameter
- Gemiddeld ongeveer 12.742 km
- Afstand tot de zon
- Ongeveer 149,6 miljoen km, 1 AE
- Omlooptijd
- Ongeveer 365,25 dagen
Van voorbij de maan passen alle steden, bossen, walvissen en mensen die je kent in één kleine blauwe knikker. De aarde is de derde planeet, heeft een gemiddelde diameter van ongeveer 12.742 km en is de enige wereld waarvan leven is bevestigd. Ze draait op gemiddeld 149,6 miljoen km, oftewel 1 AE, in circa 365,25 dagen om de zon.
Ontstaan en opbouw
De aarde vormde zich ongeveer 4,54 miljard jaar geleden uit stof en gesteente van de zonnenevel. In haar hete, gesmolten jeugd zonken ijzer en nikkel naar binnen, terwijl lichtere silicaten opstegen.
De korst is gemiddeld ongeveer 17 km dik: circa 30–50 km onder de continenten en 5–10 km onder de oceanen. Daaronder ligt een ongeveer 2.900 km dikke mantel, waarvan het vaste gesteente op geologische tijdschalen langzaam stroomt. De kern bestaat uit een vloeibare buitenkern en een vaste binnenkern met een straal van ongeveer 1.220 km en een temperatuur van naar schatting 5.000–6.000 °C.
Platentektoniek en magnetisch veld
De aarde is de enige planeet met bevestigde platentektoniek. Meer dan twaalf grote platen van de lithosfeer verschuiven enkele centimeters per jaar. Zo ontstaan bergen en oceanen, maar ook aardbevingen en vulkanen. Deze geologische motor vernieuwt het oppervlak en beïnvloedt het klimaat.
Bewegend vloeibaar ijzer en nikkel in de buitenkern wekken het aardmagnetisch veld op. De magnetosfeer buigt deeltjes van de zonnewind af, helpt zo de atmosfeer beschermen en leidt een deel van de deeltjes naar de poollichtzones.
Water en atmosfeer
Door haar plaats in het zonnestelsel en haar klimaat kan de aarde stabiel vloeibaar water aan het oppervlak hebben. De gemiddelde temperatuur bedraagt ongeveer 15 °C. Oceanen bedekken circa 71% van het oppervlak en drijven een kringloop van verdamping en neerslag aan.
De atmosfeer bestaat voor ongeveer 78% uit stikstof en 21% uit zuurstof. Ozon vangt schadelijke ultraviolette straling op, terwijl lucht en oceanen warmte over de planeet verdelen.
Waarom is de hemel blauw?
Zonlicht bevat veel kleuren. Luchtmoleculen verstrooien blauw licht met zijn kortere golflengte sterker dan rood licht, waardoor uit alle richtingen blauw licht onze ogen bereikt. Bij zonsopgang en zonsondergang legt het licht een langere weg door de atmosfeer af. Veel blauw is dan al verstrooid, zodat oranje en rood overblijven.
De maan heeft te weinig atmosfeer voor dit effect. Daarom blijft haar hemel ook overdag zwart.
Een bakermat van leven
Er bestond ten minste 3,8 miljard jaar geleden al leven. Het paste zich niet alleen aan de aarde aan, maar veranderde haar ook: oude fotosynthetische micro-organismen verrijkten de atmosfeer met zuurstof. Water, geschikte temperaturen, lucht en magnetische bescherming dragen samen deze bekende oase van leven.
De blauwe knikker vanuit de ruimte
Op 24 december 1968 fotografeerde Apollo 8-astronaut William Anders de opkomende aarde boven de maanhorizon. De bemanning van Apollo 17 maakte op 7 december 1972 de klassieke Blue Marble-foto. Vanuit de ruimte verdwijnen landsgrenzen en blijft één kostbare, kwetsbare wereld over.
