Ruimte-encyclopedie
De zon: waardoor blijft zij schijnen?
De centrale ster van het zonnestelsel is ongeveer 1,39 miljoen kilometer breed en zet al 4,6 miljard jaar waterstof om in helium. Zonnevlekken, vlammen en coronale massa-ejecties beïnvloeden de ruimte rond de planeten en veroorzaken ruimteweer en poollicht.
Mercurius: ijs op de planeet die het dichtst bij de zon staat
De kleinste planeet draait in slechts 88 dagen om de zon. Een enorme ijzerkern beslaat ongeveer 85 procent van zijn straal en het temperatuurverschil tussen dag en nacht is meer dan 600 °C, maar in permanent beschaduwde poolkraters blijft waterijs bestaan.
Venus: even groot als de aarde, maar onvoorstelbaar heet
Venus is met 12.104 kilometer bijna even groot als de aarde en de helderste planeet aan de nachtelijke hemel. Haar dikke koolstofdioxide-atmosfeer veroorzaakt 465 °C, een luchtdruk van 92 aardatmosferen en zwavelzuurwolken; bovendien draait Venus langzaam achterwaarts.
De aarde: wat maakt onze blauwe planeet bijzonder?
De derde planeet vanaf de zon is de enige wereld waarvan we weten dat er leven bestaat. Oceanen bedekken 71 procent van het oppervlak; vloeibaar water, een zuurstofrijke atmosfeer en een wereldwijd magnetisch veld maken onze blauwe planeet bijzonder.
De maan: waarom zien we altijd dezelfde kant?
De maan is door getijdenwerking synchroon met de aarde gaan draaien: één omwenteling om haar as duurt even lang als één baan om de aarde. Daardoor zien we vanaf gemiddeld 384.400 kilometer afstand vrijwel altijd dezelfde kant.
Mars: sporen van water in een rode woestijn
Mars is rood doordat zijn stof rijk is aan ijzeroxiden. Reusachtige vulkanen, diepe ravijnen en opgedroogde rivierbeddingen maken de planeet belangrijk voor onderzoek naar vroeger water en mogelijke toekomstige bemande landingen.
Phobos: een maan die Mars langzaam nadert
Phobos, de grootste maan van Mars, is een onregelmatig lichaam dat slechts ongeveer 6.000 kilometer boven het oppervlak draait. Hij komt per eeuw circa 1,8 meter dichterbij en kan over tientallen miljoenen jaren uiteenvallen tot een ring.
Deimos: het kleine, aardappelvormige maantje van Mars
Deimos, het kleinste en buitenste maantje van Mars, is slechts ongeveer twaalf kilometer groot en bedekt met een dikke laag stof. Mogelijk is het een ingevangen planetoïde; vanaf Mars lijkt het op een langzaam bewegende heldere ster.
Ceres: wie strooide zout in de planetoïdengordel?
Ceres is het grootste object in de planetoïdengordel en de enige dwergplaneet daar. De sonde Dawn vond onder de ijzige korst resten van zout water en heldere zoutafzettingen in de Occator-krater.
Vesta: sommige meteorieten op aarde komen hiervandaan
Vesta is met ongeveer 525 kilometer het op één na zwaarste object in de hoofdgordel. Het ontwikkelde vroeg een ijzerkern, mantel en korst; de enorme inslag Rheasilvia slingerde brokstukken weg die als HED-meteorieten op aarde terechtkwamen.
Pallas: een opvallend schuine baan
Pallas, ontdekt in 1802, is het op twee na grootste object in de hoofdgordel. Zijn baan helt opvallend sterk, ongeveer 35 graden, en het zwaar bekraterde oppervlak is nog nooit door een ruimtesonde van dichtbij bezocht.
Hygiea: maakte een botsing haar rond?
Hygiea is het op drie na grootste object en de grootste koolstofrijke planetoïde in de hoofdgordel. Waarnemingen in 2019 tonen een bijna bolvormig lichaam, mogelijk opnieuw samengeklonterd na een enorme inslag twee miljard jaar geleden.
Jupiter: een storm die al eeuwen woedt
Jupiter heeft ruimte voor ongeveer duizend aardes, maar geen vast oppervlak waarop je kunt staan. De banden zijn snel bewegende wolkenstromen en de Grote Rode Vlek is een reusachtige storm die al eeuwen woedt.
Io: vulkanen aangedreven door zwaartekracht
Io, de binnenste Galileïsche maan van Jupiter, is de vulkanisch actiefste wereld van het zonnestelsel. Getijdenkrachten voeden meer dan vierhonderd actieve vulkanen; zwavel kleurt het oppervlak en inslagkraters zijn vrijwel afwezig.
Europa: een oceaan onder het ijs?
Europa is iets kleiner dan onze maan en verbergt onder zijn ijskorst een wereldwijde oceaan met mogelijk tweemaal zoveel water als alle aardse oceanen samen. Daarmee is het een belangrijk doel in de zoektocht naar leefbare omstandigheden.
Ganymedes: een maan groter dan Mercurius
Ganymedes is met 5.268 kilometer de grootste maan van het zonnestelsel, groter dan Mercurius, en de enige maan met een eigen intrinsiek magnetisch veld. Onder het ijs kan meer vloeibaar water liggen dan in alle aardse oceanen.
Callisto: oeroude geschiedenis in kraters
Callisto is 4.821 kilometer groot en bewaart op zijn oeroude, zwaar bekraterde oppervlak een lange inslaggeschiedenis. Onder het ijs ligt mogelijk een zoute oceaan; buiten Jupiters sterkste stralingsgordels is de maan relatief gunstig voor toekomstige verkenning.
Saturnus: waaruit bestaan die prachtige ringen?
De ringen van Saturnus lijken massief, maar bestaan uit ontelbare stukken ijs en gesteente. De planeet heeft gemiddeld een lagere dichtheid dan water en bij de noordpool draait een opvallend zeshoekig wolkenpatroon.
Enceladus: een oceaan die de ruimte in spuit
Enceladus is slechts 504 kilometer groot, maar spuit vanuit spleten bij de zuidpool materiaal uit een wereldwijde zoute oceaan de ruimte in. Aanwijzingen voor hydrothermale activiteit maken deze ijsmaan veelbelovend in de zoektocht naar buitenaards leven.
Titan: regen die niet uit water bestaat
Titan, de grootste maan van Saturnus, is de enige maan met een dichte atmosfeer. Onder de oranje nevel vormt methaan wolken, regen, meren en zeeën, terwijl onder de ijskorst waarschijnlijk een wereldwijde oceaan van vloeibaar water ligt.
Uranus: waarom draait de planeet op zijn kant?
Uranus is een bleek blauwgroene ijsreus die ongeveer 98 graden gekanteld is en daardoor als het ware op zijn zij om de zon draait. De atmosfeer bereikt circa −224 °C; Voyager 2 maakte in 1986 de enige scheervlucht tot nu toe.
Neptunus: berekend voordat hij werd waargenomen
Neptunus is de verste planeet en werd op grond van berekeningen voorspeld voordat telescopen hem vonden. In de blauwe ijsreus waaien winden van meer dan 2.000 kilometer per uur en donkere stormen kunnen ontstaan en weer verdwijnen.
Triton: het verhaal van een maan die achteruit draait
Triton, de grootste maan van Neptunus, is de enige grote maan met een retrograde baan en werd waarschijnlijk uit de Kuipergordel ingevangen. Ondanks temperaturen tot −235 °C vertoont hij stikstofgeisers en een roze poolkap van stikstofijs.
Pluto: geen planeet meer, maar vol verrassingen
Pluto gold ooit als de negende planeet en werd in 2006 als dwergplaneet ingedeeld. New Horizons onthulde in 2015 actieve geologie: hartvormige vlakten van stikstofijs, bergen van waterijs en mogelijk een oceaan onder de korst.
Haumea: door snelle rotatie uitgerekt
Haumea is een ongebruikelijke dwergplaneet in de Kuipergordel die in ongeveer 3,9 uur ronddraait en daardoor tot een ellipsoïde met drie assen is uitgerekt. Hij heeft een smalle ring, twee manen en een oppervlak van kristallijn waterijs.
Makemake: een bevroren wereld met een verborgen maan
Makemake is na Pluto de helderste bekende dwergplaneet in de Kuipergordel en heeft een sterk weerkaatsend oppervlak van methaanijs. De zwakke maan MK2 werd in 2016 bekendgemaakt; de naam komt van een scheppingsgod uit de Rapa Nui-mythologie.
Eris: de kleine wereld die schoolboeken veranderde
Eris is de zwaarste bekende dwergplaneet en heeft meer massa dan Pluto. Haar ontdekking droeg bij aan de planeetdefinitie van 2006; de excentrische baan reikt tot 97,6 AE en de maan Dysnomia draait om het methaanijzige oppervlak.
Europa Clipper: op zoek naar leefbare omstandigheden
Europa Clipper is een Amerikaanse NASA-missie, gelanceerd in 2024 om te onderzoeken of de oceaan onder Europa’s ijs leefbare omstandigheden kan bieden. Vanuit een baan om Jupiter maakt de sonde herhaalde scheervluchten langs Europa en beperkt zo de tijd in de sterke straling.
Psyche: op reis naar een metaalrijke planetoïde
NASA’s Amerikaanse sonde Psyche vertrok in 2023 naar een metaalrijke planetoïde, een ander type wereld dan de meestal rots- of ijsrijke doelen van eerdere missies. Samenstelling en structuur kunnen verklaren hoe metalen planeetkernen ontstonden.
Lucy: een bezoek aan de jeugd van het zonnestelsel
Lucy is een Amerikaanse NASA-sonde, gelanceerd in 2021 voor de eerste verkenning van Jupiters Trojanen van dichtbij. Scheervluchten langs verschillende objecten vergelijken hun samenstelling en geschiedenis en zoeken aanwijzingen over de jeugd van het zonnestelsel.
Bennu: bouwstenen voor leven in een puinhoop?
Bennu lijkt op een losse hoop puin, maar OSIRIS-REx verzamelde er materiaal dat in 2023 op aarde terugkeerde. De monsters bevatten geen buitenaards leven, maar wel aanwijzingen over waterhoudende mineralen en de chemische bouwstenen van leven.
Didymos: proefterrein voor planetaire verdediging
Didymos is het grootste object van een dubbelplanetoïde nabij de aarde. Zijn kleine maan Dimorphos bood een meetbare baan en maakte het systeem daardoor geschikt voor de eerste proef waarbij een ruimtesonde opzettelijk de beweging van een planetoïde veranderde.
Dimorphos: nadat de mensheid hem een duwtje gaf
De inslag van NASA’s DART-sonde veranderde op 26 september 2022 de omlooptijd van Dimorphos rond Didymos. Het experiment toonde dat een kinetische inslag een planetoïde meetbaar kan afbuigen zonder een filmachtige explosie.
Apophis: een nabije bezoeker in 2029
Apophis gold ooit als mogelijk gevaarlijk, maar de nauwe passage van 2029 vormt nu een uitzonderlijke onderzoekskans. Op ongeveer 32.000 kilometer boven het oppervlak kan de zwaartekracht van de aarde zijn baan, rotatie en mogelijk zelfs oppervlak veranderen.
Komeet 67P: landen op een kosmische badeend
Komeet 67P heeft twee lobben, steile kliffen en stofstralen en lijkt daardoor op een kosmische badeend. Rosetta onderzocht hem vanuit een baan en lander Philae bereikte in 2014 na meerdere stuiters het oppervlak.
Dinkinesh: één scheervlucht onthult een familie
Lucy gebruikte Dinkinesh als eerste oefendoel, maar de scheervlucht onthulde onverwacht een maan met twee lobben. Een korte passage liet zo zien dat dit kleine object een compleet meervoudig systeem is.
Selam: een maantje met twee aaneengesloten lobben
Selam is het kleine maantje van Dinkinesh en bestaat zelf uit twee lobben die elkaar raken. De vorm laat zien dat kleine werelden ook door een zachte samenvoeging kunnen ontstaan.
Donaldjohanson: een tuimelende kosmische pinda
Lucy’s scheervlucht langs Donaldjohanson onthulde een langgerekte planetoïde met twee lobben, een smalle taille en een complexe rotatie. Zelfs dit relatief kleine oefendoel bewaart sporen van botsing en hersamenvoeging.
Eurybates: een oude bewoner van een botsingsfamilie
Eurybates behoort tot een botsingsfamilie in Jupiters L4-Trojanenzwerm en heeft een andere kleur dan veel buren. Lucy onderzoekt of een oude inslag materiaal uit het inwendige blootlegde.
Queta: een piepkleine maan ontdekt door Hubble
Queta is een uiterst zwak maantje van Eurybates, ontdekt met de Hubble-ruimtetelescoop. Zijn baan helpt wetenschappers de massa en daarmee de gemiddelde dichtheid van het hele systeem bepalen.
Polymele: een knipperende ster onthult een geheim
Nog vóór Lucy’s scheervlucht onthulden sterbedekkingen dat Polymele afgeplat is en een kleine begeleider heeft. Daarbij wordt gemeten hoe een ster kort verdwijnt wanneer de planetoïde ervoor langs trekt.
Leucus: een omwenteling die een halve maand duurt
Leucus doet ongeveer 446 uur, ruim achttien dagen, over één aswenteling en draait daarmee uitzonderlijk langzaam voor een planetoïde. Lucy kan onderzoeken welke sporen zulke lange dagen en nachten op het oppervlak achterlaten.
Orus: de oorsprong van een donkerrode rots
Orus is een donkere, roodachtige Trojaan die Lucy in 2028 moet passeren. Vergelijking met andere Trojanen kan laten zien of overeenkomstige kleuren ook een gedeelde oorsprong en samenstelling betekenen.
Patroclus: een oeroude dans voor twee
Patroclus en Menoetius zijn bijna even grote Trojanen die om een gezamenlijk massamiddelpunt draaien. Dit dubbelobject kan materiaal en baaninformatie bewaren uit de tijd waarin kleine lichamen in het vroege zonnestelsel samenkwamen.
Menoetius: een tweeling, geen bijfiguur
Menoetius wordt een maan van Patroclus genoemd, maar is slechts iets kleiner dan zijn partner. Beide lichamen draaien om een punt tussen hen in, waardoor “dubbelplanetoïde” hun relatie beter beschrijft.
Mimas: het gezicht van de Death Star, misschien een oceaan vanbinnen
De enorme Herschel-krater geeft Mimas het uiterlijk van de Death Star. Kleine afwijkingen in zijn baan en libratie wijzen er bovendien op dat zich onder de zwaar bekraterde ijskorst mogelijk een jonge oceaan bevindt.
Hyperion: een tuimelende ruimtespons
Hyperion is een onregelmatige maan van Saturnus met diepe kraters, een lage dichtheid en een chaotische tuimelbeweging. Het sponsachtige uiterlijk is echt en weerspiegelt een poreus, ijsrijk binnenste.
Iapetus: twee kleuren en een bergrug op de evenaar
Iapetus heeft een zeer donkere en een veel helderdere hemisfeer en een opvallende bergrug langs een groot deel van de evenaar. Stof van buitenaf en verplaatsing van oppervlakte-ijs helpen het tweekleurige uiterlijk verklaren.
Miranda: een lappendekenwereld
Miranda is een kleine maan van Uranus met hoge kliffen, groeven en geometrische terreinen die als een lappendeken samenkomen. De complexe geologie kan zijn gevormd door sterke getijdenwerking en vroegere interne activiteit.
Arrokoth: twee ijswerelden die zacht samensmolten
Arrokoth lijkt op een sneeuwpop van twee afgeplatte ijslichamen die zacht tegen elkaar kwamen. De vorm ondersteunt het idee dat de eerste bouwstenen van planeten langzaam samenklonterden zonder verwoestende botsing.
Parker Solar Probe: waarom smelt de sonde niet?
NASA’s Amerikaanse Parker Solar Probe werd in 2018 gelanceerd om door de buitenste atmosfeer van de zon te vliegen en zonnewind en magnetische velden te meten. Een hitteschild en zeer nauwkeurige oriëntatie beschermen de sonde terwijl hij onderzoekt waarom de corona zo heet is.
New Horizons: voorbij Pluto en nog altijd onderweg
NASA’s Amerikaanse New Horizons vertrok in 2006 en maakte in 2015 de eerste scheervlucht langs Pluto, waar ijsbergen en uitgestrekte stikstofijsvlakten zichtbaar werden. De sonde vloog verder door de Kuipergordel en passeerde Arrokoth in 2019.
Jupiter L4: een Lagrangepunt van zon en Jupiter
Het L4-punt van zon en Jupiter ligt ongeveer zestig graden vóór Jupiter in zijn baan. Het is een wiskundige referentielocatie, geen vast object; in het omliggende stabiele gebied verzamelt zich een zwerm Trojaanse planetoïden.
Jupiter L5: een Lagrangepunt van zon en Jupiter
Het L5-punt van zon en Jupiter ligt ongeveer zestig graden achter Jupiter in zijn baan. Het is een wiskundige referentielocatie, geen object; in het omliggende stabiele gebied bevindt zich een tweede zwerm Trojaanse planetoïden.
Heliopauze: waar eindigt de invloedssfeer van de zon?
De heliopauze is de grens waar de zonnewind niet langer de interstellaire omgeving domineert. Het is geen muur en ook niet het einde van de zwaartekracht van de zon; veranderingen in deeltjes en magnetische velden verrieden de oversteken van Voyager 1 en 2.
Geen passende artikelen gevonden