Enceladus: een oceaan die de ruimte in spuit
Enceladus is slechts 504 kilometer groot, maar spuit vanuit spleten bij de zuidpool materiaal uit een wereldwijde zoute oceaan de ruimte in. Aanwijzingen voor hydrothermale activiteit maken deze ijsmaan veelbelovend in de zoektocht naar buitenaards leven.
Kerngegevens
- Diameter
- Ongeveer 504 km
- Afstand tot Saturnus
- Ongeveer 238.000 km
- Omlooptijd
- Ongeveer 1,37 dagen
De zuidpool van Enceladus spuit waterdamp en ijs de donkere ruimte in. Deze heldere ijsmaan is maar 504 kilometer groot en verbergt een wereldwijde oceaan. Het sterk reflecterende oppervlak is gemiddeld circa −198 °C.
Tijgerstrepen en pluimen
Cassini ontdekte in 2005 vier bijna evenwijdige breuken bij de zuidpool, elk ongeveer 130 kilometer lang. Alexandria, Cairo, Baghdad en Damascus Sulci laten pluimen honderden kilometers hoog ontsnappen. Beelden identificeerden 101 geisers. Sterke warmtestroom en verse grotere ijskorrels geven delen van de breuken een blauwgroene tint.
Bron van Saturnus’ E-ring
De ontsnappingssnelheid is slechts circa 240 m/s. Snelle ijskorrels verlaten de maan en komen in een baan om Saturnus, waar ze de brede diffuse E-ring voeden. Andere korrels vallen terug als verse sneeuw en houden Enceladus helder.
Oceaan onder de schil
Een dichtheid rond 1,61 g/cm³ wijst op gesteente en ijs. Zwaartekracht- en libratiemetingen ondersteunen een gelaagd binnenste: gemiddeld 20–25 kilometer ijsschil, plaatselijk mogelijk minder dan vijf kilometer bij de zuidpool, een tientallen kilometers diepe wereldwijde zoute oceaan en een poreuze rotskern. Een 2:1-resonantie met Dione houdt excentriciteit en getijdenverwarming in stand.
Bewijs voor hydrothermale activiteit
Kleine silicakorrels in E-ringdeeltjes, geïdentificeerd in 2015, wijzen op langdurig contact tussen gesteente en water warmer dan ongeveer 90 °C. Water kan door de poreuze kern stromen, mineralen oplossen en naar de oceaan terugbrengen en zo chemische energie leveren zoals in aardse hydrothermale systemen.
Bevat de oceaan leven?
Dat weten we niet. Vloeibaar water, koolstofverbindingen, zouten en chemische energie zijn veelbelovend, maar ingrediënten bewijzen geen leven. De pluimen maken bemonstering zonder kilometers ijs te doorboren mogelijk.
Wat bemonsterde Cassini?
Cassini detecteerde waterdamp rechtstreeks tijdens een passage op 168 kilometer op 14 juli 2005. Op 28 oktober 2015 vloog de sonde op circa 49 kilometer en vond veel moleculaire waterstof, bewijs voor water-gesteentereacties die op aarde microben kunnen voeden. Complexe koolstofverbindingen werden in ijskorrels gevonden en archiefanalyse meldde in 2023 fosfaten. Dit zijn ingrediënten, geen organismen. Cassini eindigde in 2017, maar de gegevens leveren nog ontdekkingen.
