Japet: dwa kolory i grzbiet równikowy
Japet jest księżycem Saturna o niezwykle kontrastowej powierzchni: jego przednia półkula jest pokryta ciemnym pyłem, a pozostała część znacznie jaśniejszym lodem. Wzdłuż równika ciągnie się też pasmo górskie wysokie miejscami na kilkanaście kilometrów, którego pochodzenie pozostaje niepewne.
Najważniejsze informacje
- Nazwa międzynarodowa
- Iapetus
- Średnica
- Około 1469 km
- Okres obiegu Saturna
- Około 79 dni
Najbardziej charakterystyczną cechą Japeta jest kontrast jasności. Na półkuli przedniej znajduje się rozległy ciemny obszar, podczas gdy pozostałe tereny są znacznie jaśniejsze. To różnica zdolności odbijania światła, a nie po prostu podział na dzień i noc.
Zmienna jasność
Gdy Giovanni Cassini odkrył Japeta w 1671 roku, jego widoczność silnie zależała od położenia na orbicie. Astronomowie podejrzewali istnienie dwóch kontrastujących półkul na długo przed tym, zanim sonda Cassini zobaczyła je z bliska.
Pył i światło słoneczne współpracują
Zewnętrzny ciemny pył mógł najpierw przyciemnić półkulę przednią. Ciemniejszy grunt nagrzewa się mocniej, więc lód sublimuje i osiada w chłodniejszych rejonach, pozostawiając jeszcze więcej ciemnego materiału. To sprzężenie zwrotne wzmacnia początkowo niewielką różnicę.
Skąd wziął się równikowy szew?
Wzdłuż równika biegnie grzbiet górski, nadający Japetowi wygląd orzecha włoskiego. Proponowane wyjaśnienia obejmują dawną szybką rotację albo opadanie materiału z nieistniejącego już pierścienia. Samo dostrzeżenie formacji nie rozstrzyga, jak powstała.
Dlaczego warto zapamiętać Japeta?
Zewnętrzny pył, ogrzewanie słoneczne, wędrujący lód i stary teren spotykają się na jednym świecie. Nawet daleko od Słońca niewielki dopływ energii może przez wystarczająco długi czas przekształcić powierzchnię.
