Księżyc: dlaczego zawsze widzimy tę samą stronę?
Księżyc jest związany pływowo z Ziemią: obraca się wokół osi w takim samym czasie, w jakim wykonuje jedno okrążenie naszej planety. Dlatego z przeciętnej odległości około 384 400 km widzimy prawie zawsze tę samą półkulę.
Najważniejsze informacje
- Średnica
- Około 3474,8 km
- Średnia odległość
- Około 384 400 km od Ziemi
- Okres obiegu
- Około 27,3 dnia (miesiąc syderyczny)
Księżyc jest jedynym światem poza Ziemią, po którym chodzili ludzie. Ma średnio około 3474,8 kilometra średnicy, mniej więcej jedną czwartą średnicy Ziemi, a jego średnia odległość wynosi 384 400 kilometrów. Światło pokonuje tę drogę w około 1,3 sekundy; statki kosmiczne potrzebują kilku dni.
Narodziny w wielkim zderzeniu
Wiodąca hipoteza wielkiego zderzenia zakłada, że około 4,5 miliarda lat temu protoplaneta wielkości Marsa, nazywana Theią, uderzyła w młodą Ziemię. Gorące odłamki utworzyły dysk, z którego złożył się Księżyc. Wyjaśnia to jego małą gęstość, niewielkie żelazne jądro i podobieństwo izotopów tlenu do ziemskich.
Morza księżycowe i kratery
Ciemne morza są równinami bazaltowymi, a nie wodą. Powstały, gdy dawna lawa wypełniła baseny uderzeniowe, głównie 3,1–3,9 miliarda lat temu. Leżą przede wszystkim po stronie widocznej z Ziemi; grubsza skorupa strony odległej utrudniała lawie dotarcie na powierzchnię. Jasne wyżyny są starsze i gęsto pokryte kraterami. Kopernik, szeroki na około 93 kilometry, ma centralne szczyty i jasne promienie wyrzuconego materiału.
Wnętrze Księżyca
Skorupa ma dziesiątki kilometrów grubości i jest grubsza po stronie odległej. Płaszcz zajmuje większość objętości. Niewielkie metaliczne jądro obejmuje części stałe i ciekłe, a nad nim znajduje się warstwa częściowo stopiona. Obserwacje sejsmiczne Apollo wskazują na promień jądra wewnętrznego około 240 kilometrów. Księżyc nie ma globalnego pola magnetycznego, a większość wulkanizmu wygasła dawno temu.
Rotacja synchroniczna i libracja
Okres obiegu i okres obrotu Księżyca wynoszą po około 27,3 dnia. Miliardy lat działania pływów zsynchronizowały je, dlatego ku Ziemi zwrócona jest stale ta sama półkula. Eliptyczna orbita i nachylona oś powodują pozorne kołysanie, czyli librację, dzięki której z czasem widzimy około 59% powierzchni. Księżyc oddala się również o około 3,8 centymetra rocznie.
Jak długa jest doba księżycowa?
Od wschodu Słońca do następnego wschodu mija około 29,5 dnia ziemskiego, więc dzień i noc trwają po prawie dwa tygodnie. Bez gęstej atmosfery powierzchnia równikowa może nagrzewać się w dzień powyżej 100°C i spadać nocą poniżej −100°C.
Niebo pozostaje czarne również za dnia. Jasny oświetlony grunt i głębokie cienie tworzą silne kontrasty wymagające wizjerów i dodatkowego oświetlenia.
Kto odwiedził Księżyc?
Luna 3 sfotografowała stronę odległą w 1959 roku. Apollo 11 wylądował na Morzu Spokoju 20 lipca 1969 roku, a Armstrong i Aldrin stali się pierwszymi ludźmi spacerującymi po Księżycu. Do Apollo 17 w 1972 roku chodziło tam dwanaście osób. Chiński program Chang’e osiągnął pierwsze lądowanie po stronie odległej dzięki Chang’e 4 w styczniu 2019 roku, przywiózł 1731 gramów próbek z Chang’e 5 w grudniu 2020 i zakończył pierwszy powrót próbek ze strony odległej dzięki Chang’e 6 w czerwcu 2024. Bezzałogowa Artemis I obleciała Księżyc w 2022 roku; Artemis II zabrała czterech astronautów wokół Księżyca i bezpiecznie sprowadziła ich na Ziemię w kwietniu 2026 roku, sprawdzając procedury załogowych lotów dalekiego zasięgu przed kolejnymi misjami.
.jpg?uselang=pl){kind=link}
.png?uselang=pl){kind=link}
