Phobos: een maan die Mars langzaam nadert
Phobos, de grootste maan van Mars, is een onregelmatig lichaam dat slechts ongeveer 6.000 kilometer boven het oppervlak draait. Hij komt per eeuw circa 1,8 meter dichterbij en kan over tientallen miljoenen jaren uiteenvallen tot een ring.
Kerngegevens
- Gemiddelde diameter
- Ongeveer 22,2 km, met afmetingen 27 × 22 × 18 km
- Afstand tot het middelpunt van Mars
- Ongeveer 9.376 km
- Omlooptijd
- 7 uur en 39 minuten
Vanaf Mars komt Phobos in het westen op en verdwijnt hij iets meer dan vier uur later in het oosten. Dat gebeurt tweemaal per Marsdag. De grootste en binnenste maan van Mars meet ongeveer 27 × 22 × 18 km en ziet eruit als een snel voorbijschietende, aardappelvormige rots.
Ingevangen planetoïde of puin van een inslag?
Asaph Hall ontdekte Phobos in 1877. Het donkere oppervlak, met een albedo van ongeveer 0,07, en het spectrum dat op koolstofrijke planetoïden lijkt, passen bij het idee dat Mars hem uit de planetoïdengordel heeft ingevangen.
Volgens een andere verklaring is Phobos ontstaan toen puin na een enorme inslag op Mars weer samenklonterde. Zijn vrijwel cirkelvormige baan boven de evenaar is zo makkelijker te verklaren dan met invangst. Geen van beide scenario’s beantwoordt alle vragen.
Stickney en de raadselachtige groeven
De Stickneykrater heeft een doorsnede van ongeveer 9 km: enorm op een maan die gemiddeld maar zo’n 22 km breed is. Hij is genoemd naar Angeline Stickney, de vrouw van Hall, die hem aanmoedigde bij zijn zoektocht.
De honderden meters brede groeven kunnen breuken door inslagen of getijdenkrachten zijn, maar ook sporen van rollend puin. Sommige groeven wijzen mogelijk op spanningen die ontstaan doordat Mars de maan langzaam uit elkaar trekt.
Een los gestapelde puinhoop?
De gemiddelde dichtheid van ongeveer 1,86 g/cm³ wijst op veel lege ruimte binnenin. Phobos is mogelijk geen massief rotsblok, maar een losse verzameling gesteente onder een laag inslagpuin.
De zwaartekracht aan het oppervlak is ongeveer tweeduizend keer zwakker dan op aarde. Een kleine sprong kan daardoor minuten duren. Zonder atmosfeer loopt de temperatuur uiteen van ongeveer −4 °C in zonlicht tot −112 °C in het donker.
Zal Phobos op Mars vallen?
Phobos draait op ongeveer 9.376 km van het middelpunt van Mars, slechts circa 6.000 km boven het oppervlak, en voltooit een omloop in 7 uur en 39 minuten. Omdat hij binnen de synchrone baan draait, onttrekken getijdenkrachten energie aan zijn baan. Daardoor daalt hij ongeveer 1,8 meter per eeuw.
Over 30 tot 50 miljoen jaar kan Phobos uiteenvallen tot een tijdelijke ring, waarna grotere brokstukken mogelijk op Mars neerkomen. De uitkomst hangt af van zijn inwendige sterkte: een ring is een goed onderbouwde voorspelling, maar niet de enige mogelijkheid.
Verkenning en MMX
De Vikingmissies maakten in de jaren zeventig de eerste gedetailleerde opnamen. De Sovjetmissies Phobos 1 en 2 werden in 1988 gelanceerd, maar gingen beide verloren; Phobos 2 bereikte Mars nog wel en stuurde beelden terug. De Russische monstername-missie Phobos-Grunt uit 2011, met de Chinese sonde Yinghuo 1 aan boord, wist de aardbaan niet te verlaten.
JAXA wil MMX in oktober 2026 met een H3-raket lanceren. De sonde moet Phobos van dichtbij onderzoeken, er minstens 10 gram materiaal verzamelen, de Frans-Duitse rover IDEFIX inzetten en langs Deimos vliegen. Als alles lukt, komen de monsters in 2031 naar de aarde en kunnen ze duidelijk maken hoe de Marsmanen zijn ontstaan.
