Callisto: oeroude geschiedenis in kraters
Callisto is 4.821 kilometer groot en bewaart op zijn oeroude, zwaar bekraterde oppervlak een lange inslaggeschiedenis. Onder het ijs ligt mogelijk een zoute oceaan; buiten Jupiters sterkste stralingsgordels is de maan relatief gunstig voor toekomstige verkenning.
Kerngegevens
- Diameter
- 4.821 km
- Afstand tot Jupiter
- Ongeveer 1,88 miljoen km
- Omlooptijd
- Ongeveer 16,7 dagen
Met een diameter van 4.821 kilometer is Callisto bijna zo groot als Mercurius. Het is de op één na grootste maan van Jupiter en de op twee na grootste maan van het zonnestelsel. Galileo ontdekte haar in januari 1610. De buitenste Galileïsche maan is relatief rustig, zonder bekende actieve vulkanen of grote pluimen, maar haar oppervlak bewaart een uitzonderlijk lange inslaggeschiedenis.
Een oeroud, verzadigd oppervlak
Callisto draait op ongeveer 1,88 miljoen kilometer van Jupiter in 16,7 aarddagen rond de planeet. Door de zwakke getijdenverwarming kwam geologische activiteit al vroeg vrijwel tot stilstand. Het oppervlak is meer dan vier miljard jaar oud en bijna verzadigd met kraters: nieuwe inslagen overlappen vaak oudere. Heldere jonge littekens steken af tegen donker oud terrein met een gemiddelde temperatuur van circa −139 °C.
De concentrische ringen van Valhalla
Een helder centraal gebied van ongeveer 600 kilometer breed wordt omringd door ringen die samen bijna 3.800 kilometer overspannen. Dit enorme meer-ringige bekken ontstond toen een oeroude inslag golven door de ijskorst stuurde en blijvende concentrische structuren achterliet.
IJs, een mogelijke oceaan en een gemengd binnenste
De dichtheid van ongeveer 1,83 g/cm³ wijst op ruwweg vergelijkbare hoeveelheden gesteente en ijs. Anders dan de volledig gedifferentieerde Ganymedes heeft Callisto mogelijk een geleidelijke mengeling van ijs en gesteente behouden, met meer gesteente op grotere diepte. Onder een ijsschil van ongeveer 100 tot 200 kilometer kan een zoute ondergrondse oceaan liggen. De atmosfeer van koolstofdioxide is uiterst ijl.
Aanwijzingen voor een oceaan
Tijdens scheervluchten in 1996 en 1997 mat Galileo een magnetische reactie die met het veld van Jupiter veranderde. Een elektrisch geleidende vloeistoflaag, mogelijk meer dan tien kilometer diep, is een aannemelijke verklaring. Nieuwe analyses versterken dat idee, al kan de ionosfeer een deel van het signaal veroorzaken. Callisto’s status als oceaanwereld is daarom nog niet definitief bewezen.
Zouden mensen er een basis kunnen bouwen?
De straling is zwakker dan bij Europa, het terrein is stabiel en er is waterijs. Dat maakt Callisto aantrekkelijk als verre uitvalsbasis. De zwaartekracht bedraagt ongeveer een achtste van die op aarde: een kind van 40 kilogram zou er ongeveer even zwaar aanvoelen als 5 kilogram op aarde.
Toch is er geen ademlucht, is de kou extreem en moeten voorraden honderden miljoenen kilometers afleggen. Een basis zou volledig afgesloten of ondergronds moeten zijn.
Een mogelijke buitenpost in de diepe ruimte
NASA’s HOPE-studie uit het begin van deze eeuw onderzocht bemande verkenning nabij Callisto. ESA’s JUICE, gelanceerd in april 2023 en verwacht bij Jupiter in juli 2031, zal herhaaldelijk langs de maan vliegen om onder meer de mogelijke oceaan te onderzoeken.
