Kallisto: pradawna historia zapisana w kraterach
Kallisto ma 4821 km średnicy oraz pradawną, gęsto pokrytą kraterami powierzchnię z ogromnym wielopierścieniowym basenem Valhalla. Pod lodem może istnieć słony ocean. Położenie poza najsilniejszymi pasami promieniowania Jowisza czyni ten księżyc interesującym celem przyszłej eksploracji załogowej.
Najważniejsze informacje
- Średnica
- 4821 km
- Odległość od Jowisza
- Około 1,88 mln km
- Okres obiegu
- Około 16,7 dnia
Kallisto ma 4821 kilometrów średnicy, więc rozmiarem zbliża się do Merkurego. Jest drugim co do wielkości księżycem Jowisza i trzecim księżycem Układu Słonecznego. Galileusz odkrył ją w styczniu 1610 roku. Najbardziej zewnętrzny z księżyców galileuszowych jest stosunkowo spokojny — nie znamy tam czynnych wulkanów ani wielkich pióropuszy — lecz jego powierzchnia zachowała niezwykłą kronikę zderzeń.
Stara powierzchnia pełna kraterów
Kallisto obiega Jowisza w odległości około 1,88 miliona kilometrów w ciągu 16,7 dnia ziemskiego. Słabe ogrzewanie pływowe sprawiło, że aktywność geologiczna wcześnie wygasła. Powierzchnia ma ponad cztery miliardy lat i jest niemal całkowicie nasycona kraterami: nowe uderzenia często nakładają się na starsze. Jasne, młode blizny kontrastują z ciemnym, dawnym terenem, którego średnia temperatura wynosi około −139°C.
Koncentryczne pierścienie Valhalli
Jasny obszar centralny o szerokości około 600 kilometrów otaczają pierścienie rozciągające się na blisko 3800 kilometrów. Ten ogromny wielopierścieniowy basen powstał, gdy dawne uderzenie wysłało fale przez lodową skorupę i pozostawiło trwałe struktury koncentryczne.
Lód, możliwy ocean i mieszane wnętrze
Gęstość około 1,83 g/cm³ wskazuje na zbliżone ilości skał i lodu. W odróżnieniu od całkowicie zróżnicowanego Ganimedesa Kallisto może mieć stopniowo zmieniającą się mieszaninę lodu i skał, z większą ilością skał w głębi. Pod lodową skorupą grubą na około 100–200 kilometrów może znajdować się słony ocean podpowierzchniowy. Atmosfera z dwutlenku węgla jest skrajnie rzadka.
Ślady oceanu
Podczas przelotów w latach 1996–1997 sonda Galileo zmierzyła reakcję magnetyczną zmieniającą się wraz z polem Jowisza. Jednym z prawdopodobnych wyjaśnień jest przewodząca warstwa cieczy o głębokości być może ponad 10 kilometrów. Ponowne analizy wzmacniają tę hipotezę, choć część sygnału może pochodzić z jonosfery. Kallisto nadal nie jest potwierdzonym światem oceanicznym.
Czy ludzie mogliby zbudować tam bazę?
Mniejsze promieniowanie niż przy Europie, stabilny teren i lód wodny czynią Kallisto interesującym miejscem. Grawitacja stanowi około jednej ósmej ziemskiej: dziecko o masie 40 kilogramów naciskałoby na podłoże z ciężarem odpowiadającym mniej więcej 5 kilogramom na Ziemi.
Nie ma jednak powietrza do oddychania, panuje skrajne zimno, a zapasy musiałyby przebyć setki milionów kilometrów. Baza wymagałaby szczelnych lub podziemnych pomieszczeń.
Możliwy przyczółek w dalekim kosmosie
Koncepcja NASA HOPE z początku XXI wieku rozważała załogowe badania w pobliżu Kallisto. Europejska sonda JUICE, wystrzelona w kwietniu 2023 roku i mająca dotrzeć do Jowisza w lipcu 2031 roku, wykona serię przelotów, aby zbadać możliwy ocean.
