Eris: de kleine wereld die schoolboeken veranderde
Eris is de zwaarste bekende dwergplaneet en heeft meer massa dan Pluto. Haar ontdekking droeg bij aan de planeetdefinitie van 2006; de excentrische baan reikt tot 97,6 AE en de maan Dysnomia draait om het methaanijzige oppervlak.
Kerngegevens
- Diameter
- Ongeveer 2.326 km
- Afstand tot de zon
- 38 tot 97,6 AE
- Omlooptijd
- Ongeveer 557 jaar
Vanaf Eris lijkt de zon niet meer dan een verre, felle ster. Deze wereld heeft een doorsnede van ongeveer 2.326 km: iets kleiner dan Pluto, maar circa 27% zwaarder. Daarmee is Eris de zwaarste bekende dwergplaneet. De bekendmaking van zijn ontdekking in 2005 dwong astronomen opnieuw te bepalen wat een planeet eigenlijk is.
Kleiner dan Pluto, maar zwaarder
Eris heeft een diameter van ongeveer 2.326 km en een dichtheid van circa 2,43 g/cm³. Dat wijst op een groter aandeel gesteente dan bij Pluto. Van alle objecten die rechtstreeks om de zon draaien, staat Eris qua massa op de negende plaats.
De schoolboeken moesten worden herschreven
Op 5 januari 2005 herkenden Mike Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz het langzaam bewegende object op Palomar-opnamen uit oktober 2003. Het kreeg de aanduiding 2003 UB313 en de bijnaam Xena. Na de bekendmaking in juli werd het soms de tiende planeet genoemd. De discussie mondde in augustus 2006 uit in de planeetdefinitie van de Internationale Astronomische Unie en de nieuwe categorie dwergplaneet. Een maand later kreeg het object de naam Eris, naar de Griekse godin van de tweedracht.
Een verre, sterk gekantelde ellips
Eris behoort tot de verstrooide schijf. Zijn baan heeft een excentriciteit van ongeveer 0,44 en staat circa 44° gekanteld. De afstand tot de zon varieert van ongeveer 38 tot 97,6 AE en één omloop duurt circa 557 jaar. Eris passeerde zijn verste punt eind jaren zeventig en bevindt zich nog altijd rond 96 AE van de zon.
Gesteente onder het ijs
Omdat nog geen ruimtesonde Eris heeft bezocht, steunen modellen van het binnenste op massa, straal en dichtheid. Ze wijzen op een rotsachtige kern, een mantel van waterijs en een methaanrijk oppervlak. Metingen van methaanisotopen in het infrarood laten vermoeden dat er diep vanbinnen nog enige warmteactiviteit kan zijn.
Dysnomia
Met adaptieve optiek op de Kecktelescoop ontdekten astronomen in september 2005 een zwakke maan. Dysnomia draait op ongeveer 37.000 km afstand in 15,8 dagen vrijwel cirkelvormig om Eris en is mogelijk ontstaan bij een oude inslag. Uit haar beweging kunnen astronomen met de wetten van de baanmechanica de massa van Eris bepalen.
Een spiegelend bevroren oppervlak
Methaanijs en sporen van stikstof geven Eris een albedo van ongeveer 0,96: bijna al het invallende licht wordt weerkaatst. De oppervlaktetemperatuur ligt naar schatting tussen −243 en −217 °C. Verse rijp wijst erop dat het oppervlak wordt vernieuwd. Dichter bij de zon kan een deel van het ijs sublimeren en tijdelijk een atmosfeer vormen, maar die gelegenheid laat nog eeuwen op zich wachten.
Hoe licht is het er overdag?
Het zonlicht is er ongeveer tienduizend keer zwakker dan op aarde. Het verlicht het oppervlak nog wel, maar levert nauwelijks warmte. Bezoekers zouden volledig afhankelijk zijn van meegebrachte lucht en energie en van bescherming tegen extreme kou; gewone winterkleding biedt daar geen uitkomst.
