Eris: mały świat, który zmienił podręczniki
Eris jest najmasywniejszą znaną planetą karłowatą i ma większą masę niż Pluton. Jej odkrycie przyczyniło się do przyjęcia przez IAU definicji planety w 2006 roku. Porusza się po silnie wydłużonej orbicie sięgającej 97,6 au, ma powierzchnię z lodu metanowego i księżyc Dysnomię.
Najważniejsze informacje
- Średnica
- Około 2326 km
- Odległość od Słońca
- 38–97,6 au
- Okres obiegu
- Około 557 lat
Z powierzchni Eris Słońce wygląda jak odległa, jasna gwiazda. Ten świat ma około 2326 kilometrów średnicy — nieco mniej niż Pluton — ale jest od niego o około 27% masywniejszy i pozostaje najmasywniejszą znaną planetą karłowatą. Ogłoszenie odkrycia w 2005 roku zmusiło astronomów do rozstrzygnięcia, czym właściwie jest planeta.
Mniejsza od Plutona, masywniejsza w środku
Średnica Eris wynosi około 2326 kilometrów, a gęstość około 2,43 g/cm³, co wskazuje na większy udział skał niż w Plutonie. Wśród ciał krążących bezpośrednio wokół Słońca zajmuje dziewiąte miejsce pod względem masy.
Zmiana podręczników
5 stycznia 2005 roku Mike Brown, Chad Trujillo i David Rabinowitz rozpoznali wolno poruszający się obiekt na zdjęciach z Palomar wykonanych w październiku 2003 roku. Otrzymał oznaczenie 2003 UB313 i przydomek Xena; odkrycie ogłoszono w lipcu, a obiekt bywał nazywany dziesiątą planetą. Debata doprowadziła do przyjęcia przez IAU w sierpniu 2006 roku definicji planety i kategorii planet karłowatych. We wrześniu nadano mu imię Eris, greckiej bogini niezgody.
Odległa, nachylona elipsa
Eris należy do dysku rozproszonego. Mimośród jej orbity wynosi około 0,44, a nachylenie mniej więcej 44°. Odległość od Słońca zmienia się od około 38 do 97,6 au, a pełny obieg trwa blisko 557 lat. Eris przeszła przez aphelium pod koniec lat siedemdziesiątych XX wieku i nadal znajduje się około 96 au od Słońca.
Skała pod lodem
Ponieważ żadna sonda nie odwiedziła Eris, modele wnętrza opierają się na jej masie, promieniu i gęstości. Wskazują na skaliste jądro, płaszcz z lodu wodnego i powierzchnię bogatą w metan. Pomiary izotopów metanu w podczerwieni sugerują, że we wnętrzu może nadal zachodzić słaba aktywność cieplna.
Dysnomia
Obserwacje z optyką adaptacyjną teleskopu Kecka ujawniły słaby księżyc we wrześniu 2005 roku. Dysnomia krąży około 37 000 kilometrów od Eris po niemal kołowej orbicie w ciągu 15,8 dnia i mogła powstać podczas dawnego zderzenia. Jej ruch pozwala astronomom wyznaczyć masę Eris z praw mechaniki orbitalnej.
Odbijająca światło zamarznięta powierzchnia
Lód metanowy i ślady azotu nadają Eris albedo około 0,96. Temperatura powierzchni mieści się mniej więcej od −243°C do −217°C. Świeży szron wskazuje na odnawianie powierzchni; bliżej peryhelium część lodu może sublimować i tworzyć przejściową atmosferę, lecz taka okazja nadejdzie dopiero za kilka stuleci.
Jak jasny byłby dzień?
Natężenie światła słonecznego stanowi około jednej dziesięciotysięcznej ziemskiego. Wystarcza ono do oświetlenia powierzchni, ale daje niewiele ciepła. Odwiedzający musieliby zabrać całe powietrze i energię oraz ochronę przed skrajnym zimnem; zwykła odzież nie wystarczyłaby.
