Europa: een oceaan onder het ijs?
Europa is iets kleiner dan onze maan en verbergt onder zijn ijskorst een wereldwijde oceaan met mogelijk tweemaal zoveel water als alle aardse oceanen samen. Daarmee is het een belangrijk doel in de zoektocht naar leefbare omstandigheden.
Kerngegevens
- Diameter
- Ongeveer 3.122 km
- Omlooptijd
- Ongeveer 3,55 dagen rond Jupiter
- Oppervlaktetemperatuur
- Ongeveer −223 tot −148 °C
Europa’s bevroren oppervlak kan een deksel boven een wereldwijde oceaan zijn. Met 3.122 kilometer is het de kleinste Galileïsche maan en iets kleiner dan onze maan. Het verborgen water kan alle aardse oceanen overtreffen en maakt Europa een belangrijk doel voor leefbaarheidsonderzoek.
Een jong, gebroken gezicht
Galileo legde Europa in 1610 vast, maar Voyagers passages in 1979 onthulden het opvallend kraterarme oppervlak. Lange roodachtige richels markeren breuken en mogelijk opwellend materiaal. In Conamara Chaos wijzen verschoven ijsblokken op vloeibaar of papperig materiaal tijdens het uiteenvallen van het terrein.
IJs, oceaan, gesteente en metaal
Een dichtheid rond 3 g/cm³ betekent dat Europa niet alleen ijs is. Modellen bevatten een ijsschil van ongeveer 15–25 kilometer, een oceaan van mogelijk 80–100 kilometer diep, een rotsmantel en wellicht een metaalkern. Galileo’s geïnduceerde magnetische veld is sterk bewijs voor een geleidende zoute laag.
Hoe blijft de oceaan vloeibaar?
Ondanks een oppervlak onder −160 °C leveren getijden interne warmte. Europa draait in ongeveer 3,55 dagen om Jupiter; excentriciteit en baanresonanties houden herhaalde vervorming in stand. De oceaan bevat mogelijk tweemaal al het water van aardse oceanen en kan miljarden jaren bestaan.
Mogelijke damppluimen
Hubble vond in december 2012 nabij de zuidpool ultravioletkenmerken van waterstof en zuurstof, geïnterpreteerd als een pluim van ongeveer tweehonderd kilometer hoog. Latere waarnemingen suggereerden silhouetten tegen Jupiter. De signalen liggen dicht bij instrumentgrenzen en blijven omstreden. Als pluimen bestaan, kan een sonde oceaangerelateerd materiaal bemonsteren zonder door ijs te boren.
Kan er leven onder het ijs bestaan?
Dat weten we niet. Europa kan vloeibaar water, chemische bouwstenen en bruikbare energie uit getijden of hydrothermale activiteit hebben. Aardse diepzee-ecosystemen tonen dat zonlicht niet altijd nodig is. Er is nog geen leven op Europa gevonden.
Europa Clipper is onderweg
Clipper werd op 14 oktober 2024 met Falcon Heavy gelanceerd en is met uitgevouwen panelen meer dan dertig meter breed. Aankomst is gepland in april 2030, gevolgd door bijna vijftig passages vanuit een baan om Jupiter, soms circa 25 kilometer boven het ijs. De missie onderzoekt leefbaarheid en zoekt niet rechtstreeks naar leven.
