Jupiter: een storm die al eeuwen woedt
Jupiter heeft ruimte voor ongeveer duizend aardes, maar geen vast oppervlak waarop je kunt staan. De banden zijn snel bewegende wolkenstromen en de Grote Rode Vlek is een reusachtige storm die al eeuwen woedt.
Kerngegevens
- Diameter
- Ongeveer 139.820 km
- Afstand tot de zon
- Ongeveer 5,2 AE, of 778 miljoen km
- Omlooptijd
- Ongeveer 11,86 jaar
In Jupiter past de aarde qua volume meer dan 1.300 keer. De planeet heeft een diameter van ongeveer 139.820 km en is circa 2,5 keer zo zwaar als de andere zeven planeten samen. Op gemiddeld 5,2 AE voltooit Jupiter in 11,86 jaar een baan om de zon. Een vast oppervlak ontbreekt, maar de planeet heeft wel de Grote Rode Vlek en een uitgestrekte familie van manen.
Binnen in een gasreus
Onder de koude wolkentoppen liggen vooral waterstof en helium, met kleine hoeveelheden methaan en ammoniak. Door de oplopende druk verandert waterstof eerst in een dichte vloeistof en daarna in elektrisch geleidende metallische waterstof. De beweging daarvan wekt het sterkste magnetische veld van alle planeten op. Metingen van Juno wijzen eerder op een diffuse kern met zware elementen dan op een scherp begrensde vaste bol. Jupiter bestaat grotendeels uit dezelfde elementen als de zon, maar heeft te weinig massa om kernfusie op gang te brengen.
De Grote Rode Vlek
Deze hogedrukstorm is groter dan de aarde en meet van oost naar west ongeveer 16.000 km. Langs de rand lopen windsnelheden op tot meer dan 400 km/u. De waarnemingsgeschiedenis gaat eeuwen terug. Recente metingen tonen dat de vlek krimpt terwijl sommige winden aan de rand sterker worden; hoe lang hij blijft bestaan is onzeker.
Kan een ruimtesonde er landen?
Jupiter heeft geen bodem zoals Mars. Een dalende sonde komt in steeds hetere en dichtere vloeistof terecht, tot druk en temperatuur het toestel vernietigen. De atmosfeersonde van Galileo stuurde in 1995 ongeveer een uur gegevens door voordat het contact stopte; ze botste dus niet op een oppervlak.
De Galileïsche manen
Toen Galileo Galilei in 1610 vier grote manen ontdekte, ondermijnde dat het idee dat alles om de aarde draaide. Io is vulkanisch, Europa heeft vermoedelijk een oceaan, Ganymedes is 5.268 km groot en bezit een eigen magnetisch veld, en Callisto bewaart een zeer oud kraterlandschap. Inmiddels zijn meer dan negentig manen van Jupiter bevestigd.
Van Galileo tot Juno
Pioneer en Voyager leverden tijdens scheervluchten in de jaren zeventig de eerste gedetailleerde beelden. Galileo kwam in december 1995 aan als eerste sonde in een baan om Jupiter en bracht de enige atmosfeersonde mee. In 2003 werd de orbiter doelbewust Jupiter ingestuurd om besmetting van Europa te voorkomen. Juno kwam op 4 juli 2016 in een polaire baan om zwaartekracht, magnetisme en poolstormen te onderzoeken en manen te bezoeken; NASA vermeldt de missie in 2026 nog als actief. Europa Clipper wordt in 2030 verwacht en JUICE in 2031.
Een verkeersregelaar door zwaartekracht
Jupiter slingert sommige kometen en planetoïden het zonnestelsel uit, buigt andere af en wordt zelf geraakt. Shoemaker–Levy 9 sloeg in 1994 in en liet enorme donkere littekens achter. Jupiter simpelweg een zwaartekrachtschild noemen is misleidend: de planeet kan zowel minder als meer objecten naar het binnenste zonnestelsel sturen. Zijn zwaartekracht vormt ook de Kirkwoodleemten en verzamelt Trojanen vóór en achter de planeet in haar baan.
