Jowisz: burza trwająca od stuleci
Jowisz mógłby pomieścić około tysiąca Ziem, lecz nie ma stałej powierzchni, na której można stanąć. Jego pasy są szybko przemieszczającymi się warstwami chmur, a Wielka Czerwona Plama to ogromna burza utrzymująca się od stuleci.
Najważniejsze informacje
- Średnica
- Około 139 820 km
- Odległość od Słońca
- Około 5,2 au (778 mln km)
- Okres obiegu
- Około 11,86 roku
Objętość Jowisza pomieściłaby ponad 1300 Ziem. Planeta ma około 139 820 kilometrów średnicy i masę mniej więcej 2,5 raza większą niż pozostałe siedem planet razem. Obiega Słońce w średniej odległości około 5,2 au w ciągu 11,86 roku. Nie ma stałej powierzchni, za to posiada Wielką Czerwoną Plamę i ogromną rodzinę księżyców.
Wnętrze gazowego olbrzyma
Pod zimnymi wierzchołkami chmur znajdują się wodór i hel ze śladami metanu i amoniaku. Rosnące ciśnienie zmienia wodór w gęsty płyn, a następnie w przewodzący prąd wodór metaliczny. Jego ruch wytwarza najsilniejsze planetarne pole magnetyczne. Dane Juno wskazują raczej na rozmyte jądro bogate w ciężkie pierwiastki niż na ostro odgraniczoną litą kulę. Jowisz składa się głównie z tych samych pierwiastków co Słońce, lecz ma za małą masę, by rozpocząć syntezę gwiazdową.
Wielka Czerwona Plama
Ten antycykloniczny sztorm jest większy od Ziemi, ma około 16 000 kilometrów szerokości ze wschodu na zachód, a prędkość wiatrów na krawędzi przekracza 400 km/h. Historia jego obserwacji sięga stuleci. Ostatnie pomiary pokazują, że plama się kurczy, podczas gdy część wiatrów na obrzeżu przyspiesza; jej przyszłość jest niepewna.
Czy sonda mogłaby tam wylądować?
Nie ma powierzchni podobnej do marsjańskiego gruntu. Opadający statek wchodzi w coraz gorętszy i gęstszy płyn, aż ciśnienie oraz temperatura go niszczą. Próbnik atmosferyczny Galileo przesyłał w 1995 roku dane przez około godzinę, zanim zamilkł — nie dlatego, że uderzył w powierzchnię.
Księżyce galileuszowe
Odkrycie czterech dużych księżyców przez Galileusza w 1610 roku podważyło pogląd, że wszystko krąży wokół Ziemi. Io jest wulkaniczny, Europa może mieć ocean, Ganimedes ma 5268 kilometrów średnicy i własne pole magnetyczne, a Kallisto zachowała dawne kratery. Potwierdzono już ponad dziewięćdziesiąt księżyców Jowisza.
Od Galileo do Juno
Przeloty Pioneerów i Voyagerów dostarczyły pierwszych bliskich obrazów w latach siedemdziesiątych. Galileo dotarła w grudniu 1995 roku jako pierwszy orbiter i dostarczyła jedyny próbnik atmosferyczny. W 2003 roku celowo skierowano ją w Jowisza, aby uniknąć skażenia Europy. Juno weszła na orbitę polarną 4 lipca 2016 roku, by mapować grawitację i magnetyzm, badać burze polarne i odwiedzać księżyce; w 2026 roku NASA nadal wymienia misję jako aktywną. Europa Clipper ma dotrzeć w 2030 roku, a JUICE w 2031.
Grawitacyjny kierownik ruchu
Jowisz wyrzuca część komet i planetoid, zmienia tor innych, a także sam przyjmuje uderzenia. W 1994 roku kometa Shoemaker–Levy 9 pozostawiła w jego atmosferze ogromne ciemne blizny. Nazywanie Jowisza prostą tarczą grawitacyjną jest mylące: może zarówno zmniejszać, jak i zwiększać ruch ciał ku wnętrzu Układu Słonecznego. Kształtuje także przerwy Kirkwooda i gromadzi trojańczyków przed i za swoją orbitą.
