Haumea: door snelle rotatie uitgerekt
Haumea is een ongebruikelijke dwergplaneet in de Kuipergordel die in ongeveer 3,9 uur ronddraait en daardoor tot een ellipsoïde met drie assen is uitgerekt. Hij heeft een smalle ring, twee manen en een oppervlak van kristallijn waterijs.
Kerngegevens
- Diameter langs de lange as
- Ongeveer 2.322 km
- Afstand tot de zon
- Ongeveer 43 AE
- Omlooptijd
- Ongeveer 284 jaar
Haumea draait als snel rondgeslingerd deeg en wordt in minder dan vier uur tot een langgerekte vorm uitgerekt. Deze dwergplaneet in de Kuipergordel doet ongeveer 284 jaar over een baan om de zon en heeft een smalle ring en twee manen.
Snelle rotatie
Helderheidsvariaties tonen een rotatieperiode van ongeveer 3,9 uur, uitzonderlijk snel voor zo’n groot lichaam. De langste afmeting is circa 2.300 kilometer, ongeveer tweemaal de kortste. Dag en nacht kunnen elk maar twee uur duren.
Vorm en binnenste
Een sterbedekking in 2017 mat assen van ongeveer 2.322 × 1.704 × 1.138 kilometer. Haumea geldt als dwergplaneet, al blijven precieze afmetingen, dichtheid en evenwichtstoestand onderwerp van onderzoek.
Waarom valt Haumea niet uiteen?
De zwaartekracht houdt materiaal bijeen ondanks de naar buiten gerichte werking van rotatie. Het resultaat is uitrekking, geen volledige breuk. Een dichtheid rond 1,9 g/cm³ wijst op een dichte rotskern onder een dunnere ijslaag en niet op een zuivere ijsbal.
Een ring en twee manen
Dezelfde bedekking uit 2017 onthulde een zwakke ring van ongeveer zeventig kilometer breed op circa 2.287 kilometer straal, de eerste bevestigde ring rond een trans-Neptunisch object. Buitenmaan Hiʻiaka is ongeveer 310 kilometer groot en binnenmaan Namaka circa 170 kilometer.
Genoemd naar een Hawaïaanse godin
Mike Browns team ontdekte het object in 2004; het team van José Luis Ortiz meldde ook waarnemingen uit 2003, wat tot een ontdekkingsgeschil leidde. In september 2008 kreeg het officieel een naam en erkenning als dwergplaneet.
Haumea is een Hawaïaanse vruchtbaarheidsgodin wier kinderen uit haar lichaam kwamen, passend bij manen en brokstukken die waarschijnlijk uit deze wereld ontstonden. De manen dragen namen van haar dochters.
Helder kristallijn ijs
Een albedo rond 0,8 en spectra tonen veel kristallijn waterijs. Straling zou dat ijs geleidelijk ontregelen; het voortbestaan wijst dus op vernieuwing van het oppervlak of een ander nog onopgelost mechanisme. Een donkerrood gebied vormt een extra raadsel.
Een botsingsfamilie
Een oude grote botsing kan snelle rotatie, langgerekte vorm, manen, ring en ijsoppervlak verbinden. Weggeslingerde brokstukken vormen een familie op verwante banen met herkenbare kristallijn-waterijsspectra. Dat ondersteunt gezamenlijke oorsprong, al zijn details nog onderwerp van onderzoek.
