Pluto: geen planeet meer, maar vol verrassingen
Pluto gold ooit als de negende planeet en werd in 2006 als dwergplaneet ingedeeld. New Horizons onthulde in 2015 actieve geologie: hartvormige vlakten van stikstofijs, bergen van waterijs en mogelijk een oceaan onder de korst.
Kerngegevens
- Diameter
- Ongeveer 2.377 km
- Afstand tot de zon
- Ongeveer 5,9 miljard km, variërend van 30 tot 49 AE
- Omlooptijd
- Ongeveer 248 aardjaren
Op Pluto is het zonlicht midden op de dag zwak, maar onder je voeten kan stikstofijs langzaam stromen. De dwergplaneet is ongeveer 2.377 km groot, staat gemiddeld circa 5,9 miljard km van de zon en heeft een oppervlaktetemperatuur rond −229 °C. De vroegere negende planeet is nu de bekendste dwergplaneet.
Van planeet tot dwergplaneet
Clyde Tombaugh ontdekte Pluto in 1930 door foto’s van de Lowell-sterrenwacht te vergelijken. De geringe massa en de gekantelde, excentrische baan maakten het object ongewoon. De ontdekking van de zwaardere Eris verscherpte de discussie over de planeetdefinitie. In augustus 2006 bepaalde de Internationale Astronomische Unie dat een planeet om de zon moet draaien, vrijwel rond moet zijn en haar baanomgeving moet hebben schoongeveegd. Pluto deelt zijn gebied met objecten uit de Kuipergordel en werd een dwergplaneet.
De lange reis van New Horizons
Op 14 juli 2015 vloog New Horizons op ongeveer 12.500 km hoogte met circa 14 km/s langs Pluto. De sonde was in januari 2006 vertrokken en had negeneneenhalf jaar en bijna vijf miljard kilometer afgelegd voor enkele uren van nabij onderzoek.
Een wazig stipje uit telescopen veranderde in een wereld met bergen van waterijs, jonge vlakten en een gelaagde blauwe nevel. Het verzenden van alle meetgegevens nam meer dan een jaar in beslag.
Sputnik Planitia: het hart van Pluto
Het westelijke deel van het hartvormige Tombaugh Regio is Sputnik Planitia, een ongeveer 1.000 km brede vlakte van stikstofijs.
Het geringe aantal kraters wijst op een jong oppervlak. Veelhoekige cellen van tientallen kilometers breed tonen langzame convectie in vast stikstofijs: warmer ijs stijgt op en koeler materiaal zakt, waardoor zelfs in deze extreme kou geologische activiteit blijft bestaan.
Een rotsachtig centrum en een ijzige schil
Een dichtheid van circa 1,86 g/cm³ wijst op een mengsel van gesteente en ijs. Modellen bevatten een silicaatkern met een diameter van ongeveer 1.700 km onder een dikke laag waterijs, met dunne rijp van stikstof en methaan aan het oppervlak. Afwijkingen in de massaverdeling onder Sputnik Planitia geven aanwijzingen over dichter materiaal onder de schil.
Kan een oceaan blijven bestaan?
Een oceaan van vloeibaar water kan zowel de massaverdeling van Sputnik Planitia als breuken verklaren die op uitzetting wijzen in plaats van alleen op krimp. Zo’n oceaan blijft een hypothese, maar zou aantonen dat vloeibare omgevingen zelfs aan de rand van het zonnestelsel kunnen voortbestaan.
Charon en de kleinere manen
Charon is ongeveer 1.212 km groot, bijna half zo breed als Pluto. Hun gezamenlijke zwaartepunt ligt buiten Pluto, waardoor het paar op een dubbelstelsel lijkt. Charon heeft enorme ravijnen en relatief jong terrein. Nix, Hydra, Kerberos en Styx zijn veel kleinere begeleiders.
Hoe zien de zon en de dag eruit?
De zon verschijnt als een schitterend punt, maar werpt nog steeds schaduwen. Pluto draait in ongeveer 6,4 aardse dagen om zijn as, in tegengestelde richting aan de aarde. Door wederzijdse getijdenvergrendeling blijft Charon vanaf de toegekeerde helft ongeveer op dezelfde plaats aan de hemel. De ijle lucht, bevroren vluchtige stoffen en felle kou vragen veel meer bescherming dan winterkleding.
Een ongewone baan
Pluto staat gemiddeld ongeveer 39,5 AE van de zon en doet 248 jaar over een omloop. Van 1979 tot 1999 stond hij dichter bij de zon dan Neptunus. New Horizons vloog in 2019 verder naar Arrokoth, de verste passage ooit langs een hemellichaam. Voyager 1 blijft wel het verste door mensen gemaakte ruimtevaartuig.
.jpg?uselang=nl){kind=link}
