Pluton: już nie planeta, wciąż pełen niespodzianek
Pluton, dawniej dziewiąta planeta, został w 2006 roku sklasyfikowany jako planeta karłowata. New Horizons odkryła w 2015 roku aktywną geologię: sercowatą równinę lodu azotowego, góry z lodu wodnego i możliwy ocean pod lodową skorupą.
Najważniejsze informacje
- Średnica
- Około 2377 km
- Odległość od Słońca
- Około 5,9 mld km (30–49 au)
- Okres obiegu
- Około 248 lat ziemskich
W południe na Plutonie światło słoneczne jest słabe, a mimo to azotowy lód może powoli płynąć pod stopami. Planeta karłowata ma około 2377 kilometrów średnicy, leży średnio około 5,9 miliarda kilometrów od Słońca, a temperatura powierzchni wynosi około −229°C. Dawna dziewiąta planeta jest dziś najlepiej znaną planetą karłowatą.
Od planety do planety karłowatej
Clyde Tombaugh odkrył Plutona w 1930 roku, porównując fotografie w Obserwatorium Lowella. Mała masa oraz nachylona, mimośrodowa orbita czyniły go nietypowym. Odkrycie masywniejszej Eris zaostrzyło spór o definicję. W sierpniu 2006 roku IAU ustaliła, że planeta musi obiegać Słońce, być prawie okrągła i oczyścić sąsiedztwo swojej orbity. Pluton dzieli rejon z ciałami Pasa Kuipera, więc został planetą karłowatą.
Długa podróż New Horizons
14 lipca 2015 roku New Horizons przeleciała około 12 500 kilometrów nad Plutonem z prędkością mniej więcej 14 km/s. Wystrzelona w styczniu 2006 roku, podróżowała dziewięć i pół roku oraz prawie pięć miliardów kilometrów dla kilku godzin bliskich obserwacji.
Rozmyty punkt w teleskopie stał się światem gór z lodu wodnego, młodych równin i warstwowej niebieskiej mgiełki. Przesłanie wszystkich danych trwało ponad rok.
Sputnik Planitia: serce Plutona
Zachodnią częścią sercowatego Tombaugh Regio jest Sputnik Planitia, równina z lodu azotowego szeroka na około 1000 kilometrów.
Brak kraterów świadczy o młodej powierzchni. Wielokątne komórki szerokie na dziesiątki kilometrów ujawniają powolną konwekcję w stałym lodzie azotowym: cieplejszy lód się unosi, a chłodniejszy opada, podtrzymując aktywność w skrajnym zimnie.
Skalisty środek i lodowa powłoka
Gęstość około 1,86 g/cm³ wskazuje na świat skalno-lodowy. Modele obejmują krzemianowe jądro o średnicy około 1700 kilometrów pod grubą warstwą lodu wodnego oraz cienki szron azotowy i metanowy na powierzchni. Anomalie masy pod Sputnik Planitia dostarczają wskazówek o gęstszym materiale pod powłoką.
Czy ocean mógł przetrwać?
Ocean ciekłej wody mógłby wyjaśnić rozkład masy Sputnik Planitia i pęknięcia powierzchni wskazujące na rozszerzanie, a nie proste kurczenie. Taki ocean pozostaje hipotezą, lecz pokazywałby, że ciekłe środowiska mogą utrzymywać się na obrzeżach Układu Słonecznego.
Charon i mniejsze księżyce
Charon ma około 1212 kilometrów średnicy, mniej więcej połowę średnicy Plutona. Wspólny środek masy leży poza Plutonem, przez co para przypomina układ podwójny. Charon ma rozległe kaniony i stosunkowo młody teren. Nix, Hydra, Kerberos i Styx są znacznie mniejsze.
Jak wyglądają Słońce i doba?
Słońce jest jasnym punktem, ale nadal rzuca cienie. Pluton obraca się w około 6,4 dnia ziemskiego, w kierunku przeciwnym do Ziemi. Wzajemna rotacja synchroniczna utrzymuje Charona mniej więcej w tym samym miejscu nad zwróconą ku niemu półkulą. Rzadka atmosfera, zamarznięte lotne substancje i skrajne zimno wymagają znacznie więcej niż zimowego ubrania.
Niezwykła orbita
Pluton znajduje się średnio około 39,5 au od Słońca i wykonuje obieg w 248 lat. W latach 1979–1999 był bliżej Słońca niż Neptun. New Horizons poleciała dalej ku Arrokothowi w 2019 roku, wykonując najdalszy dotąd bliski przelot obok ciała niebieskiego; Voyager 1 pozostaje najodleglejszym wytworem człowieka.
.jpg?uselang=pl){kind=link}
