Encyklopedia kosmosu
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS)
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna to zamieszkane laboratorium do badań w mikrograwitacji, budowane na orbicie od 1998 roku przez partnerów z USA, Rosji, Europy, Japonii i Kanady. Okrąża Ziemię mniej więcej co 90 minut i może wyglądać jak bardzo jasny punkt przesuwający się po bezchmurnym niebie.
Chińska Stacja Kosmiczna (Tiangong)
Tiangong to chińska załogowa stacja kosmiczna. Moduł centralny Tianhe, wystrzelony w 2021 roku, wraz z modułami Wentian i Mengtian tworzy laboratorium w kształcie litery T. Astronauci mieszkają tam przez wiele miesięcy i prowadzą doświadczenia w mikrograwitacji trudne do wykonania na Ziemi.
Dlaczego satelity nie spadają?
Satelity nie uciekają od grawitacji — przez cały czas spadają ku Ziemi. Poruszają się jednak poziomo tak szybko, że powierzchnia planety zakrzywia się pod nimi, a swobodny spadek staje się orbitą.
Starlink
Satelity Starlink amerykańskiej firmy SpaceX przekazują szerokopasmowy zasięg między wieloma statkami na niskiej orbicie, łącząc odległe regiony, statki i samoloty. Pierwsza grupa konstelacji wystartowała w 2019 roku; świeżo wystrzelone satelity mogą tworzyć na niebie charakterystyczny „pociąg”.
Stacje kosmiczne
Stacje kosmiczne są bazami orbitalnymi, w których astronauci mieszkają i prowadzą eksperymenty, zależnymi od statków dowożących załogi, żywność i wyposażenie. Związek Radziecki wystrzelił Salut 1 w 1971 roku; późniejszymi przykładami są międzynarodowa ISS i chińska Tiangong.
OneWeb (Eutelsat OneWeb)
OneWeb, obsługiwany przez grupę Eutelsat, zapewnia szerokopasmową łączność z niskiej orbity przede wszystkim firmom, statkom i samolotom. Pierwsze satelity wystartowały w 2019 roku; pierwsza generacja krąży po orbitach niemal polarnych na wysokości około 1200 km, docierając także do wysokich szerokości geograficznych.
Konstelacja Qianfan (G60)
Qianfan, obsługiwany przez chińską firmę Shanghai Spacecom Satellite Technology, rozpoczął starty w 2024 roku z zamiarem budowy globalnej sieci szerokopasmowej na niskiej orbicie. Gdy kolejne satelity przelatują nad użytkownikiem, połączenie musi być płynnie przekazywane między nimi.
China SatNet (Guowang)
Guowang to konstelacja internetu satelitarnego China Satellite Network Group. Pierwsza seryjna grupa na niską orbitę wystartowała w 2024 roku, aby rozszerzać szerokopasmowy dostęp poza sieci naziemne. System wymaga zgodnych terminali i przekazuje zasięg między kolejnymi satelitami.
Amazon Leo (wcześniej Project Kuiper)
Amazon Leo, wcześniej Project Kuiper, to szerokopasmowa sieć na niskiej orbicie rozwijana przez amerykańską firmę Amazon. Łącza laserowe między satelitami pomagają docierać do obszarów bez sieci naziemnych. Prototypy wystartowały w 2023 roku, a pierwsza seryjna grupa w 2025.
Globalne systemy nawigacji satelitarnej (GNSS)
Satelity nawigacyjne mają precyzyjne zegary atomowe i nadają czas oraz dane orbity, dzięki czemu telefony, samochody i statki mogą wyznaczać położenie. Najważniejsze systemy to amerykański GPS, chiński BeiDou, rosyjski GLONASS i europejski Galileo; odbiór tych sygnałów nie wymaga sieci komórkowej.
Satelity meteorologiczne
Satelity meteorologiczne mierzą chmury, temperaturę mórz i stan atmosfery. Statki polarne skanują cały glob, a geostacjonarne stale obserwują rozwój burz nad tym samym regionem. Pierwszy, amerykański TIROS-1, wystartował w 1960 roku; dziś takie misje prowadzą służby pogodowe na całym świecie.
Obserwacja Ziemi i teledetekcja
Satelity obserwacji Ziemi rejestrują zmiany pól, lasów, oceanów i miast, wspierając badanie zasobów, kartowanie i ocenę skutków katastrof. Misje z USA, Europy, Chin i innych państw wykorzystują podczerwień oraz radar obok światła widzialnego, ujawniając szczegóły niewidoczne dla ludzkiego oka.
Satelity naukowe
Satelity naukowe wynoszą teleskopy i eksperymenty ponad atmosferę, aby badać gwiazdy, czarne dziury i cząstki kosmiczne. Misje NASA, ESA, Chińskiej Akademii Nauk i innych instytucji wykrywają między innymi ultrafiolet, promieniowanie rentgenowskie i gamma pochłaniane przez ziemską atmosferę.
Satelity geostacjonarne
Satelity geostacjonarne krążą około 35 786 km nad równikiem zgodnie z obrotem Ziemi, dlatego wydają się niemal nieruchome na niebie. Umożliwia to ciągłą łączność, transmisję programów i obserwację pogody. Pierwszy, amerykański Syncom 3, wystartował w 1964 roku.
Satelity radioamatorskie
Satelity radioamatorskie przekazują sygnały między operatorami na Ziemi oraz wspierają edukację i eksperymenty technologiczne. Pierwszy, OSCAR 1, wystartował z USA w 1961 roku; kolejne budują organizacje krótkofalarskie i zespoły badawcze z wielu państw.
CubeSaty
CubeSaty korzystają ze znormalizowanych małych konstrukcji: podstawowa jednostka 1U ma około 10 cm z każdej strony. Standard zaproponowany przez amerykańskie uczelnie w 1999 roku umożliwił uniwersytetom i niewielkim zespołom tańsze eksperymenty w kosmosie.
Kosmiczny Teleskop Hubble’a (HST)
Hubble to amerykańsko-europejski teleskop kosmiczny NASA i ESA, wystrzelony w 1990 roku ponad ziemską atmosferę do obserwacji gwiazd, galaktyk i odległego Wszechświata. Astronauci odwiedzili go pięć razy, naprawiając i modernizując instrumenty tego samego obserwatorium.
Landsat
Amerykańska seria Landsat NASA i USGS rejestruje powierzchnię Ziemi od 1972 roku, pozwalając porównywać dziesięciolecia zmian tych samych lasów, pól i miast. Pomiary wielospektralne pokazują nie tylko widzialny krajobraz, lecz także kondycję roślin i temperaturę powierzchni.
Polarne satelity meteorologiczne NOAA
Polarne satelity meteorologiczne amerykańskiej NOAA skanują glob, gdy Ziemia obraca się pod ich orbitą, dostarczając modelom prognoz dane o oceanach, lądach i atmosferze. Kontynuują tradycję obserwacji pogody rozpoczętą przez TIROS-1 w 1960 roku.
Metop
Metop, obsługiwany przez europejską organizację EUMETSAT od pierwszego startu w 2006 roku, wspiera globalne prognozy pogody i monitoring klimatu. Oprócz zdjęć chmur mierzy temperaturę i wilgotność na różnych wysokościach atmosfery, odsłaniając strukturę układów pogodowych.
Satelity meteorologiczne Fengyun
Chińska seria satelitów meteorologicznych Fengyun rozpoczęła się startem w 1988 roku i wspiera prognozowanie, ostrzeganie przed tajfunami oraz monitoring klimatu. Satelity polarne skanują glob, a geostacjonarne stale obserwują jeden region, dostarczając uzupełniających się danych.
GOES
Satelity GOES amerykańskiej NOAA stale obserwują Ameryki i sąsiednie oceany, śledząc huragany, burze i pożary. Seria rozpoczęła się w 1975 roku; orbita geostacjonarna pozwala tworzyć ciągły zapis zmian pogody nad tym samym obszarem.
Satelity Copernicus Sentinel
Europejska seria Copernicus Sentinel, wysyłana od 2014 roku, dzieli obserwacje lądów, oceanów i atmosfery między wyspecjalizowane misje i udostępnia dane publicznie. Sentinel-1 używa radaru nocą i przez chmury, a Sentinel-2 wykonuje obrazy wielospektralne.
Satelity Gaofen
Chińska seria Gaofen dostarcza szczegółowych obserwacji Ziemi od startu Gaofen 1 w 2013 roku, wspierając badania lądów, rolnictwo i reagowanie na katastrofy. Poszczególne modele wykorzystują optykę wysokiej rozdzielczości, radar lub obrazowanie stereoskopowe.
Satelity Yaogan
Yaogan to chińska seria obserwacji Ziemi wysyłana od 2006 roku. Oficjalnie służy eksperymentom, badaniom zasobów i monitorowaniu katastrof. Obejmuje statki optyczne i radarowe, lecz szczegóły ładunku oraz zadania konkretnych misji nie zawsze są publiczne.
Loft Orbital (seria YAM)
Satelity YAM amerykańskiej firmy Loft Orbital mieszczą kamery, urządzenia łączności i eksperymenty różnych klientów na wspólnych platformach obsługiwanych przez firmę. YAM-2 i YAM-3 wystartowały w 2021 roku, umożliwiając prowadzenie misji bez budowy całego satelity.
Satelity nadzoru morskiego Arvaker (N3X)
Norweska firma Kongsberg zaczęła wysyłać satelity nadzoru morskiego Arvaker w 2025 roku. Lokalizują statki na podstawie sygnałów AIS i radarów nawigacyjnych, uzupełniając radary przybrzeżne informacjami z dalekiego morza.
Statki transportowe Progress
Progress to rosyjski bezzałogowy statek transportowy, po raz pierwszy wysłany przez Związek Radziecki w 1978 roku. Dostarcza na stacje kosmiczne żywność, wodę, wyposażenie i paliwo, może podnosić ich orbitę, a po misji zabiera odpady spalane podczas wejścia w atmosferę.
Statki transportowe Tianzhou
Tianzhou to chiński bezzałogowy statek transportowy dla stacji Tiangong, użyty po raz pierwszy w 2017 roku. Dostarcza zapasy, eksperymenty i paliwo, pomaga korygować orbitę stacji, a po misji usuwa odpady podczas wejścia w atmosferę.
Statki transportowe Cygnus
Cygnus to bezzałogowy statek transportowy amerykańskiej firmy Northrop Grumman, używany od 2013 roku do zaopatrywania ISS. Nie sprowadza ładunku w całości na Ziemię: zabiera ze stacji odpady i spala się z nimi podczas wejścia w atmosferę.
Rodzina statków Dragon
Statki Dragon amerykańskiej firmy SpaceX przewożą ludzi lub ładunek na ISS i z powrotem. Odzyskiwane kapsuły wodują w oceanie, dzięki czemu mogą sprowadzać astronautów i eksperymenty. Wersja towarowa poleciała po raz pierwszy w 2010 roku, a załogowa przewiozła astronautów w 2020.
Załogowe statki Sojuz
Sojuz to rosyjski trzyosobowy statek do lotów na stacje na niskiej orbicie i z powrotem. Pierwsza wersja poleciała w Związku Radzieckim w 1967 roku, a konstrukcję wielokrotnie modernizowano. Tylko środkowy moduł lądownika przechodzi z załogą przez atmosferę i ląduje na lądzie.
Załogowe statki Shenzhou
Shenzhou to chiński statek załogowy, użyty bez załogi po raz pierwszy w 1999 roku, a z Yangiem Liweiem w 2003 podczas pierwszego chińskiego lotu człowieka w kosmos. Wozi załogi na stację Tiangong i z powrotem; kapsuła powrotna ląduje na lądzie na spadochronach z dodatkową amortyzacją.
Brak pasujących artykułów